อาหารสายยางเหมาะกับใครหากจะสรุปให้ชัดเจนว่า "อาหารสายยางเหมาะกับใคร" เรามักจะพิจารณาจาก 3 เงื่อนไขหลักคือ "กินไม่ได้" "กินไม่พอ" หรือ "กินแล้วไม่ปลอดภัย" ครับ
โดยกลุ่มบุคคลที่เข้าข่ายความจำเป็น มีดังนี้ครับ:
1. ผู้ที่มีปัญหาด้านการกลืน (กินแล้วไม่ปลอดภัย)
เป็นกลุ่มที่เสี่ยงต่อการ "สำลัก" อาหารเข้าปอด ซึ่งนำไปสู่การติดเชื้อรุนแรง
ผู้สูงอายุ: ที่มีภาวะกล้ามเนื้อกลืนอ่อนแรงตามวัย
ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke): อัมพฤกษ์ อัมพาต ที่ทำให้การควบคุมช่องปากและคอหอยเสียไป
ผู้ป่วยโรคระบบประสาท: เช่น พาร์กินสัน (Parkinson), กล้ามเนื้ออ่อนแรง (ALS) หรืออัลไซเมอร์ระยะท้ายที่ลืมวิธีเคี้ยวและกลืน
2. ผู้ป่วยที่ทางเดินอาหารส่วนบนมีปัญหา (กินไม่ได้)
ผู้ป่วยมะเร็ง: โดยเฉพาะมะเร็งในช่องปาก ลำคอ หลอดอาหาร หรือผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการฉายแสงจนปากเปื่อยทานอาหารไม่ได้
ผู้ที่ได้รับการผ่าตัดใหญ่: เช่น ผ่าตัดกราม ผ่าตัดทางเดินอาหารส่วนบน ที่ต้องพักการใช้ปากและลำคอชั่วคราว
ผู้ที่มีการอุดกั้นของหลอดอาหาร: ทำให้กลืนอาหารแข็งหรืออาหารปกติลงไปไม่ได้
3. ผู้ป่วยวิกฤตหรือสูญเสียสติสัมปชัญญะ (กินไม่ได้)
ผู้ป่วยไม่รู้สึกตัว: เช่น ประสบอุบัติเหตุทางสมอง หรืออยู่ในภาวะเจ้าชายนิทรา
ผู้ป่วยวิกฤต (ICU): ที่ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจและไม่สามารถทานอาหารทางปากได้เอง
4. ผู้ที่ต้องการสารอาหารสูงแต่ทานเองไม่ไหว (กินไม่พอ)
ผู้ป่วยโรคเรื้อรังรุนแรง: เช่น มะเร็งระยะแพร่กระจาย โรคตับ หรือโรคไต ที่ร่างกายทรุดโทรมจนทานอาหารปกติได้เพียงเล็กน้อย ไม่เพียงพอต่อการซ่อมแซมร่างกาย
ผู้ป่วยแผลกดทับรุนแรง: ร่างกายต้องการโปรตีนมหาศาลเพื่อสมานแผล ซึ่งการทานทางปากปกติมักจะทำได้ไม่ถึงเกณฑ์ที่ต้องการ
5. ผู้ที่มีปัญหาการย่อยและการดูดซึมรุนแรง
ผู้ป่วยที่ลำไส้ทำงานผิดปกติ ไม่สามารถย่อยอาหารปกติ (เช่น เนื้อสัตว์ หรือผัก) ได้เอง จึงต้องใช้อาหารสายยางสูตรที่ "ย่อยมาให้แล้ว" เพื่อให้ร่างกายนำไปใช้ได้ทันที
💡 เมื่อไหร่ที่ควรเริ่มปรึกษาแพทย์เรื่องสายยาง?
หากผู้ป่วยที่คุณดูแลอยู่มีสัญญาณเหล่านี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินครับ:
สำลักบ่อย: แม้แต่การดื่มน้ำเปล่าก็ไอหรือสำลัก
น้ำหนักลดฮวบ: น้ำหนักลดเกิน 5−10% ของน้ำหนักตัวภายใน 1-3 เดือน
มีอาการปอดอักเสบซ้ำซาก: ซึ่งมักเกิดจากการสำลักอาหารโดยที่เราไม่รู้ตัว (Silent Aspiration)
ใช้เวลาทานอาหารนานเกินไป: เช่น ทานข้าว 1 มื้อ ใช้เวลาเกิน 1 ชั่วโมง และทานได้เพียงเล็กน้อย
⚠️ ข้อควรจำ
การใส่สายยาง ไม่ได้แปลว่าต้องใส่ตลอดไป ในผู้ป่วยหลายราย (เช่น ผู้ป่วย Stroke) สายยางเป็นเพียง "เครื่องมือชั่วคราว" เพื่อช่วยให้ร่างกายแข็งแรงพอที่จะฝึกกายภาพบำบัดและฝึกกลืน จนสามารถกลับมาทานอาหารทางปากได้ตามปกติในที่สุดครับ
